Nỗi niềm gối trắng

- Truyện ngắn: Dạ Ngân 

Lột áo gối ngâm giặt, xẻ mình gối ra, gòn cũ bị moi bỏ hoặc là đem phơi cho phồng lên. Và gòn mới sẽ được thay thế, thứ gòn thơm thơm, hết sức tự nhiên, dễ chịu. Lũ gối của chị như đám trẻ được sắm bộ cánh Tết, nằm la liệt trên giường. Còn vì khi làm, chị gửi gắm vào đó biết bao điều của tâm tư và sự chịu đựng hàng nửa thế kỷ của một người trời cho dung hạnh thì trời cũng gây ra cơ sự để thử thách dung hạnh ấy. 

                     

Những cây gòn ở xứ này là cây thổ cư chứ không phải cây hàng hóa. Như cây gừa để giữ bến, cây ô môi để ngắm bông, cây mù u để làm thớt, cây trâm bầu để làm cầu khỉ…Ai ăn ở cầu kỳ mới trồng một cây gòn, một cây duy nhất, ở góc vườn. Mùa bông vào những tháng nắng, nhìn từ xa, trái gòn như những cánh dơi treo mình lủng lẳng trong gió. Trái lần lượt rụng xuống, người ta đem phơi cả trái, đựng trong bồ hay trong cần xé, trong bao bố. Ngày nông nhàn đưa gòn ra bóc, bỏ hột đi, bông gòn lại vô bao đem phơi cho đượm nắng. Sau đó gòn làm gối, làm nệm, năm nào cũng tự túc gòn nên trên giường của dân quê xứ này ngoài gối nằm còn có cả những chiếc gối ôm căng tròn.

Thực ra câu chuyện không liên quan đến những cây gòn, phát (đúng ra, phải viết là phác) họa sơ sơ để các bạn hình dung tiếp. Hãy hình dung một người phụ nữ có thói quen đến Tết thì tỉa tắn lũ gối nhà mình. Bây giờ nhà phố thị, không khoảnh vườn thổ cư nói chi đến cây gòn. Nhưng chị đâu thiếu cách. Chị dặn trước những vựa gối ngoài chợ và họ luôn dành cho chị những túi bông gòn tự nhên. Chị cắp rắp chở về, chị không biết đi xe máy, chị chở cái gói lùng nhùng ấy bằng xe đạp. Lột áo gối ngâm giặt, xẻ mình gối ra, gòn cũ bị moi bỏ hoặc là đem phơi cho phồng lên. Và gòn mới sẽ được thay thế, thứ gòn thơm thơm, hết sức tự nhiên, dễ chịu. Lũ gối của chị như đám trẻ được sắm bộ cánh Tết, nằm la liệt trên giường. Còn vì khi làm, chị gửi gắm vào đó biết bao điều của tâm tư và sự chịu đựng hàng nửa thế kỷ của một người trời cho dung hạnh thì trời cũng gây ra cơ sự để thử thách dung hạnh ấy.

"Em nghĩ coi, chị không ôm gối thì chị ôm cái gì!" Không ít lần chị gào khan với tôi như vậy khi tôi cất lời khen hoặc là liếc nhìn đám gối trắng muốt, chật cả cái giường muôn thuở ngăn nắp của chị. Tôi thấy như bị một quả vào ngực, chị đâu có thụi, chị đâu có làm gì, chỉ nói cái câu ấy thôi mà tôi thấy tức thở. Giá như hồi đó anh cứ bò lồm cồm như mọi người vô công sự, giá như anh đừng quá cẩn thận mà nằm xuống rồi toài ngửa qua miệng hầm. Giá như…

Bạn ơi, hồi ấy chị nhan sắc thật chứ không phải cái vang bóng của nhan sắc. Gái miệt vườn Phong Điền trắng trẻo từ nước da tới cung cách. Mặt hơi vuông cứng cỏi chứ đâu có yếu đuối trái xoan. Tuổi thanh xuân cuốn chị vào dòng chảy như lục bình vừa đi vừa trổ bông tím. Anh đã chờ sẵn ở đâu đó trên những nẻo đường, người đời gọi là duyên phận ấy mà. Anh cũng đâu có thua kém, rắn chắc, ân cần, hào hoa, cũng là trai miệt vườn cùng huyện khác xã. Tôi mới tuổi thiếu nữ lóng ngóng bưng biền, chị và anh đã là “cặp đôi vàng” với ý nghĩa tươi đẹp nhất dù hồi ấy chưa ai biết cách nói hào nhoáng này.

"Em nghĩ coi, tóc chị không bạc phừng mới là lạ!" Không ít lần chị lại gào khan như vậy đó. Chị bạc tóc sớm một cách khác thường, chừng như ngay sau năm 1975 thì đã bắt đầu bạc lem luốc. Khi ấy chị mới ba mươi lăm tuổi. Không thể can dự bằng bất kỳ loại thuốc nhuộm nào, đơn giản vì mất công mà vẫn không giải quyết được căn nguyên. Tôi lại thấy mình bị thụi vào ngực và tức thở. Giá như hồi đó anh cứ bò lồm cồm vô công sự, ở đây anh đã cẩn trọng nằm ngửa ra rồi chùi người qua miệng hầm. Giá như…

Tôi nghe danh chị và anh trước khi biết mặt hai người. Chị và anh làm cùng một tiểu ban. Đẹp đôi nhất thế gian, người đời trầm trồ vậy, bởi vì nhìn tổng thể không đôi nào hơn họ. Nhưng rồi… Giá như hôm đó anh đừng quá cẩn trọng mà nằm ngửa rồi mới toài vô miệng công sự. Giá như…Chị hay đi đến nhà một người nông dân trên bờ kinh kháng chiến, chỗ chị gởi hai đứa con gái sinh đôi nhờ họ chăm sóc. Hôm ấy chị ở chỗ các con nhỏ. Vết thương không nguy kịch cho anh nhưng quá hiểm. Một mảnh bom oan nghiệt. Chị và anh, chị là một nhan sắc còn anh là một người chồng tuyệt vời. Tôi không chứng kiến mọi chuyện, khi tôi đã cùng một hàng ngũ với chị và anh thì chị đã gởi con về cho gia đình ở Phong Điền để toàn tâm trong Quân y viện với anh. Và chị về tiểu ban cũ, anh được điều động sang tiểu ban chỗ tôi vừa đầu quân, nghe nói là theo nguyện vọng của anh, chị và anh cần một khoảng cách. Để làm gì, ai cũng băn khoăn và ai cũng hiểu, anh không làm chồng được nữa thì ở bên cạnh vợ làm gì!

Trực diện anh chỉ một ngày, tôi biết anh thuộc típ người lý tưởng cho mọi phụ nữ mưu cầu hạnh phúc. Chắc đậm, khuôn miệng vui, ánh nhìn điềm đạm, cách nói mực thước, đôi tay siêng năng… Đã có thể hình dung anh và chị tương đồng hòa hợp như thế nào để tiếng thơm lan tỏa dường ấy. Nhưng da anh bắt đầu tái sạm, bộ dạng ngập ngừng và tiếng cười không giòn như đáng ra phải rất giòn ở một người nhiều phẩm chất và tiếng vang. Thêm vài hôm nữa thì tôi thấy anh hay ngồi vót một mớ que tre ngắn quấn gòn một đầu rồi buộc thành từng nắm nhỏ. Hỏi, anh trả lời không do dự "Anh bị táo bón kinh niên, mình cần đồ ăn có chất xơ như khoai lang, đu đủ mà ở đây làm gì có. Mỗi lần đi anh phải trợ mấy cái que nầy". Rùng mình nhưng vẫn không hình dung được. Không sao hình dung được vết phang oan nghiệt của mảnh bom ấy và vết thương phạm xuống hậu môn ra sao. Nhưng thấy rõ chị vật vã, bất hạnh, hàng đêm, chị và anh, chị nhan sắc anh tuyệt vời mà giờ thì vậy đó! Giá như…

Một cái gối ôm cho người đi kháng chiến, không thể. Phụ nữ chúng tôi gối đầu bằng nhật ký, vài ba quyển vở linh tinh và ôm thùng sắt chiến lợi phẩm nguyên là thùng đạn đại liên rất kín và chắc. Cái thùng có dây đai để mang chéo người khi hành quân bộ, có thể ấn sâu nó xuống bùn trước khi mình chui xuống hầm bí mật và bên trong thùng là tất cả những thứ cần cho một cá nhân: mùng lưới màu nhà binh, võng vải nilon, vài bộ quần áo sơ sài, gương lược, kem đánh răng, bàn chải, chấm hết. Bạn tò mò khăn khíu đâu ư, thì khăn là tấm vải dù bông cũng hàng chiến lợi phẩm bất ly thân trên lưng để ngụy trang, trên cổ là chiếc khăn rằn để tắm, thay thiệm và cả giữ ấm hoặc phủi muỗi. Tôi ôm chiếc thùng sắt cứng lạnh mỗi khi nằm nghiêng và hình dung người bạn vong niên đáng thương của tôi cũng nằm và ôm thùng như vậy mỗi khi thao thức nhớ người đàn ông tuyệt vời của mình. Không ai chia cắt họ, chỉ vì chính họ cũng thấy bỏ thì thương mà vương thì tội, thế thôi.

Anh hay một mình một xuồng trở lại chỗ vợ. Chiều tối đi, khuya quay về, sớm mai đã có mặt, như cũ. Nhưng sau mỗi lần như vậy anh không hoàn toàn như cũ được. Người mất tự tin thêm, da dẻ tái thêm, mặt mày ủ ê thêm. Các chú đứng tuổi ở cơ quan ý tứ im lặng, tránh hỏi han, mà hỏi gì bây giờ, chẳng lẽ hỏi tụi bây gặp nhau có vui không ư? Sau lưng anh các chú cũng chỉ bàn luận ngập ngừng “Gặp thì chỉ có nước ôm nhau mà khóc!” Tôi không hình dung anh khóc ra sao, hay anh ghì vợ vào ngực và lắng nghe chị khóc. Mà khóc mãi thì cũng cạn nước mắt chứ. Và không hình dung anh khóc thế nào, vì hàng ngày, nhìn nghiêng nhìn thẳng gì cũng thấy khuôn miệng ít khi động đậy khiến chung quanh anh một không khí thường trực ưu uất.

Chị ít khi sang với anh nhưng đã sang thì ở lại vài ba ngày. Một chàng trai tên Liền đứng lái chèo xuồng giúp. Chị ngồi ở sạp mũi cầm dầm, nón tai bèo tự may, sống áo tự may, màu vải tối càng tôn nước da đẹp, tóc đàn bà trẻ chảy tràn chấm eo thon. Anh săm sắn bước ra, tươi cười chạm tay mũi xuồng, níu dây buộc vô chạc cây và ngoảnh nhìn tôi nheo mắt tinh nghịch. Số là anh có ý gán ghép tôi với chàng trai tên Liền này, theo anh thì Liền cao to, tóc dợn sóng, Liền cùng lứa cùng đẳng với tôi, quá được. Tôi lại thấy anh chiếu cố Liền, chẳng qua để cho có chuyện tung hứng mỗi khi chị xuất hiện, thế thôi. Tôi không xao xuyến được ngoài cái trẻ và khỏe của anh ta. Liền thường ngồi chơi thêm một lát, luôn hỏi lại chị một lần nữa ngày về bên tiểu ban để chèo xuồng sang đón.

Những ngày phép không chính thức, chị biến tôi thành em gái. Chị bày cho mấy món gọi là bỏ túi trước khi có chồng. Trình tự nêm nếm canh chua, rau thơm cắt cỡ vừa và cho vô nồi khi tắt lửa để rau vẫn giữ được màu xanh; phải cô nước màu ra sao cho nước sệt mà không bị đắng; pha nước mắm ăn cá chiên nhớ để đường vô chén khi giã tỏi giã ớt cho hột ớt đừng bắn lên mắt; bí quyết nấu chè đậu trắng nước cốt dừa là đậu hầm nhừ trước, lột mày, rải đậu dưới đáy rồi khỏa nếp lên nấu sẽ không khét nồi chè…Giọng chị thanh, gót chân sáng, đôi mắt có đuôi, cái miệng duyên duyên và điều quan trọng nhất, chị quá vén khéo khiến đàn ông không khỏi ao ước một người vợ như vậy. Chị ngồi ở đâu thì anh ngồi choàng phía sau để làm giúp và đêm xuống, trên nền liếp sậy có những chiếc mùng san sát nhau, tôi nghe thấy họ chuyện vãn rì rầm, sụt sịt, trở mình soi đèn bắt muỗi, rồi lại rì rầm, sụt sịt.

Bỗng đến tai chúng tôi một chuyện. Chị và Liền. Đêm hôm, sạp xuồng, những lùm cây tối, những cái xẻo dân tản cư để lại hoang liêu, những mét đường gian nan bom đạn, những phút giây tâm tư… Đàn bà và trai tân, gì thì cũng là trai với gái dù là chị gái, chị đã có chồng, chị đã hai con, nhưng chị trống vắng tháng rộng năm dài. Chuyện thành động trời với những ai ưa phán xét. Các chú ở tiểu ban tôi im lặng có chủ ý hơn. Riêng anh thì lại nói nhiều lên, hươu vượn đủ thứ, khi nói thì mắt mũi bối rối xa xăm không biết mình đang nói hay đang diễn vai gì. Ngự trị không khí trục trặc như có một bức tường di động giữa anh với chúng tôi, ở đó có một ông bụt luôn ẩn nấp để bảo nhỏ rằng, đừng bàn tán làm gì kinh động, chuyện thường tình con người ấy mà!

Dĩ nhiên tay thanh niên tên Liền phải bị thuyên chuyển. Chị phải trong veo để mọi người còn kính trọng như trước, cả anh cũng phải anh hùng với thứ thương tật ghê gớm mà vẫn nguyên vẹn vợ chồng với một người vừa bị một vết mờ. Tình chị em vong niên của chúng tôi đứt gãy, đơn giản vì chị không sang chỗ tôi nữa, chỉ có anh tự đi và tự về, trong đêm. Đôi ba lần chúng tôi nhìn thấy nhau ở những cuộc hội nghị lớn, hoặc toàn Ban liên hoan tổng kết. Tôi ngỡ ngàng sau mỗi lần đứng nhìn xa xa như vậy, chị thu mình chỗ khuất, chỉ bước ra chỗ sáng khi có anh kèm sát một bên, anh muốn chị can đảm như anh giữa mọi người. Dù cố gắng thế nào, anh và chị cũng xuống dốc thê thảm, tóc cùng muối tiêu một cách tức tưởi, hai khuôn miệng không thể tươi cười, họ tối sầm như một bức tranh bị ố, chỉ còn mỗi cái khung viền vàng. Rồi chiến dịch những tháng mùa xuân năm 1975 cuốn tất cả mọi người, chạy và thở chứ không còn đi bằng xuồng như trước nữa.

Mỗi người một góc riêng tư tùy theo thang bậc giá trị mới. Sếp to nhà mặt tiền to, sếp nhỏ nhà tịch biên trong hẻm nhỏ. Chị và anh ở căn nhà hình ống trong khu gia binh của vợ con lính chế độ cũ. Tôi tép riu và độc thân lấy giường xếp và bếp cơ quan làm chỗ tạm. Mỗi khi toàn cơ quan tiệc tùng liên hoan hay các sếp to tiếp khách to, chị là tay hậu cần kiêm đầu bếp thượng thặng. Thi thoảng tôi đến khu gia binh cũ ấy, bước qua khoảnh sân nhỏ nhiều loại hoa ấy và dò xét anh chị trong cuộc sống chung không thể thối thoát như hồi hai người hai tiểu ban trong Cứ. Đến để thấy anh một mực ân cần với vợ mà tóc chị vẫn bạc phừng lên, thống khổ.

Mười năm đầu sau 1975, hai đứa con tuổi ăn học, chị và chúng nó một phòng có những khe thở giáp phòng khách. Anh phòng trong, khe thở thông với mùi lưu cữu của bếp, anh nhường và anh nhịn đây mà. Mười năm kế tiếp con lớn lên, hai đứa con gái cần một phòng độc lập, anh đưa chiếc giường cam phận của mình vô phòng của vợ. Giường của chị giường đôi, một đống gối gòn áo trắng, ấy là những lúc chị gào mà như thách thức tôi "Em nghĩ coi, chị không ôm gối thì ôm cái gì!" Chiếc giường đơn của anh một gối nằm, một cái mền nhỏ, một cây gãi lưng hàng thủ công bằng lõi dừa, mấy quyển sách, long não, dầu gió…Một thập niên nữa, các con đi lấy chồng, ở riêng, phòng cận bếp thành nơi các cháu ngoại của họ tụ tập, lỉnh kỉnh đồ chơi con trẻ. Phòng của anh chị vẫn vậy, giường to đầy gối trắng, giường nhỏ có thêm cái kệ ở đầu giường, trên đó lủ khủ thuốc men giống như bệnh viện.

Tôi rong ruổi, địa chỉ của chị và anh là nơi tôi luôn bứt rứt nhớ và muốn tìm về. Năm mươi năm kể từ khi anh chùi ngửa người vô miệng hầm và chịu đựng mảnh bom ác nghiệt, hoa trong sân nhà anh nhiều lên, cúc kim cúc tứ quý cúc đại đóa, mẫu đơn vàng đỏ trắng, hồng tỉ muội hồng cổ hồng Pháp, phong lan và địa lan… Anh bình thản như một ông từ, duy áo sống thì không nâu sồng chi cả. Tóc chị trắng cước, một cái búi nhỏ làm duyên trên ót, quần áo lụa cũng trắng nốt. Biết tôi quan tâm nhất cái phòng, chị kéo tới bên cửa rồi bật đèn thật sáng. Chiếc giường nhỏ thành kho chứa các thứ gối, giường lớn hai táp-nuy đầy đủ đèn đọc, những chồng sách và mọi thứ. Đập vào mắt tôi hai cái gối nằm và hai chiếc gối ôm theo nết của chị, rất trắng và rất căng. Nhìn qua cũng biết anh nằm phía nào trên chiếc giường chồng vợ đó, bởi táp-nuy phía ấy có những chai, những tuýp, những thứ thuốc chung thân với anh.

Cảm ơn những chiếc gối đã giúp người bạn vong niên của tôi trở thành phi thường. Chị của tôi, chị không tì vết gì cả đừng bận bịu lương tâm, chị như một trái gòn treo mình trong gió rồi rụng xuống, tận hiến cho đời một món quà trắng phau, kỳ diệu.

Thanh Đa, tháng 11/2016.

Dạ Ngân 

- Truyện ngắn: Dạ Ngân 

Lột áo gối ngâm giặt, xẻ mình gối ra, gòn cũ bị moi bỏ hoặc là đem phơi cho phồng lên. Và gòn mới sẽ được thay thế, thứ gòn thơm thơm, hết sức tự nhiên, dễ chịu. Lũ gối của chị như đám trẻ được sắm bộ cánh Tết, nằm la liệt trên giường. Còn vì khi làm, chị gửi gắm vào đó biết bao điều của tâm tư và sự chịu đựng hàng nửa thế kỷ của một người trời cho dung hạnh thì trời cũng gây ra cơ sự để thử thách dung hạnh ấy. 

                     

Những cây gòn ở xứ này là cây thổ cư chứ không phải cây hàng hóa. Như cây gừa để giữ bến, cây ô môi để ngắm bông, cây mù u để làm thớt, cây trâm bầu để làm cầu khỉ…Ai ăn ở cầu kỳ mới trồng một cây gòn, một cây duy nhất, ở góc vườn. Mùa bông vào những tháng nắng, nhìn từ xa, trái gòn như những cánh dơi treo mình lủng lẳng trong gió. Trái lần lượt rụng xuống, người ta đem phơi cả trái, đựng trong bồ hay trong cần xé, trong bao bố. Ngày nông nhàn đưa gòn ra bóc, bỏ hột đi, bông gòn lại vô bao đem phơi cho đượm nắng. Sau đó gòn làm gối, làm nệm, năm nào cũng tự túc gòn nên trên giường của dân quê xứ này ngoài gối nằm còn có cả những chiếc gối ôm căng tròn.

Thực ra câu chuyện không liên quan đến những cây gòn, phát (đúng ra, phải viết là phác) họa sơ sơ để các bạn hình dung tiếp. Hãy hình dung một người phụ nữ có thói quen đến Tết thì tỉa tắn lũ gối nhà mình. Bây giờ nhà phố thị, không khoảnh vườn thổ cư nói chi đến cây gòn. Nhưng chị đâu thiếu cách. Chị dặn trước những vựa gối ngoài chợ và họ luôn dành cho chị những túi bông gòn tự nhên. Chị cắp rắp chở về, chị không biết đi xe máy, chị chở cái gói lùng nhùng ấy bằng xe đạp. Lột áo gối ngâm giặt, xẻ mình gối ra, gòn cũ bị moi bỏ hoặc là đem phơi cho phồng lên. Và gòn mới sẽ được thay thế, thứ gòn thơm thơm, hết sức tự nhiên, dễ chịu. Lũ gối của chị như đám trẻ được sắm bộ cánh Tết, nằm la liệt trên giường. Còn vì khi làm, chị gửi gắm vào đó biết bao điều của tâm tư và sự chịu đựng hàng nửa thế kỷ của một người trời cho dung hạnh thì trời cũng gây ra cơ sự để thử thách dung hạnh ấy.

"Em nghĩ coi, chị không ôm gối thì chị ôm cái gì!" Không ít lần chị gào khan với tôi như vậy khi tôi cất lời khen hoặc là liếc nhìn đám gối trắng muốt, chật cả cái giường muôn thuở ngăn nắp của chị. Tôi thấy như bị một quả vào ngực, chị đâu có thụi, chị đâu có làm gì, chỉ nói cái câu ấy thôi mà tôi thấy tức thở. Giá như hồi đó anh cứ bò lồm cồm như mọi người vô công sự, giá như anh đừng quá cẩn thận mà nằm xuống rồi toài ngửa qua miệng hầm. Giá như…

Bạn ơi, hồi ấy chị nhan sắc thật chứ không phải cái vang bóng của nhan sắc. Gái miệt vườn Phong Điền trắng trẻo từ nước da tới cung cách. Mặt hơi vuông cứng cỏi chứ đâu có yếu đuối trái xoan. Tuổi thanh xuân cuốn chị vào dòng chảy như lục bình vừa đi vừa trổ bông tím. Anh đã chờ sẵn ở đâu đó trên những nẻo đường, người đời gọi là duyên phận ấy mà. Anh cũng đâu có thua kém, rắn chắc, ân cần, hào hoa, cũng là trai miệt vườn cùng huyện khác xã. Tôi mới tuổi thiếu nữ lóng ngóng bưng biền, chị và anh đã là “cặp đôi vàng” với ý nghĩa tươi đẹp nhất dù hồi ấy chưa ai biết cách nói hào nhoáng này.

"Em nghĩ coi, tóc chị không bạc phừng mới là lạ!" Không ít lần chị lại gào khan như vậy đó. Chị bạc tóc sớm một cách khác thường, chừng như ngay sau năm 1975 thì đã bắt đầu bạc lem luốc. Khi ấy chị mới ba mươi lăm tuổi. Không thể can dự bằng bất kỳ loại thuốc nhuộm nào, đơn giản vì mất công mà vẫn không giải quyết được căn nguyên. Tôi lại thấy mình bị thụi vào ngực và tức thở. Giá như hồi đó anh cứ bò lồm cồm vô công sự, ở đây anh đã cẩn trọng nằm ngửa ra rồi chùi người qua miệng hầm. Giá như…

Tôi nghe danh chị và anh trước khi biết mặt hai người. Chị và anh làm cùng một tiểu ban. Đẹp đôi nhất thế gian, người đời trầm trồ vậy, bởi vì nhìn tổng thể không đôi nào hơn họ. Nhưng rồi… Giá như hôm đó anh đừng quá cẩn trọng mà nằm ngửa rồi mới toài vô miệng công sự. Giá như…Chị hay đi đến nhà một người nông dân trên bờ kinh kháng chiến, chỗ chị gởi hai đứa con gái sinh đôi nhờ họ chăm sóc. Hôm ấy chị ở chỗ các con nhỏ. Vết thương không nguy kịch cho anh nhưng quá hiểm. Một mảnh bom oan nghiệt. Chị và anh, chị là một nhan sắc còn anh là một người chồng tuyệt vời. Tôi không chứng kiến mọi chuyện, khi tôi đã cùng một hàng ngũ với chị và anh thì chị đã gởi con về cho gia đình ở Phong Điền để toàn tâm trong Quân y viện với anh. Và chị về tiểu ban cũ, anh được điều động sang tiểu ban chỗ tôi vừa đầu quân, nghe nói là theo nguyện vọng của anh, chị và anh cần một khoảng cách. Để làm gì, ai cũng băn khoăn và ai cũng hiểu, anh không làm chồng được nữa thì ở bên cạnh vợ làm gì!

Trực diện anh chỉ một ngày, tôi biết anh thuộc típ người lý tưởng cho mọi phụ nữ mưu cầu hạnh phúc. Chắc đậm, khuôn miệng vui, ánh nhìn điềm đạm, cách nói mực thước, đôi tay siêng năng… Đã có thể hình dung anh và chị tương đồng hòa hợp như thế nào để tiếng thơm lan tỏa dường ấy. Nhưng da anh bắt đầu tái sạm, bộ dạng ngập ngừng và tiếng cười không giòn như đáng ra phải rất giòn ở một người nhiều phẩm chất và tiếng vang. Thêm vài hôm nữa thì tôi thấy anh hay ngồi vót một mớ que tre ngắn quấn gòn một đầu rồi buộc thành từng nắm nhỏ. Hỏi, anh trả lời không do dự "Anh bị táo bón kinh niên, mình cần đồ ăn có chất xơ như khoai lang, đu đủ mà ở đây làm gì có. Mỗi lần đi anh phải trợ mấy cái que nầy". Rùng mình nhưng vẫn không hình dung được. Không sao hình dung được vết phang oan nghiệt của mảnh bom ấy và vết thương phạm xuống hậu môn ra sao. Nhưng thấy rõ chị vật vã, bất hạnh, hàng đêm, chị và anh, chị nhan sắc anh tuyệt vời mà giờ thì vậy đó! Giá như…

Một cái gối ôm cho người đi kháng chiến, không thể. Phụ nữ chúng tôi gối đầu bằng nhật ký, vài ba quyển vở linh tinh và ôm thùng sắt chiến lợi phẩm nguyên là thùng đạn đại liên rất kín và chắc. Cái thùng có dây đai để mang chéo người khi hành quân bộ, có thể ấn sâu nó xuống bùn trước khi mình chui xuống hầm bí mật và bên trong thùng là tất cả những thứ cần cho một cá nhân: mùng lưới màu nhà binh, võng vải nilon, vài bộ quần áo sơ sài, gương lược, kem đánh răng, bàn chải, chấm hết. Bạn tò mò khăn khíu đâu ư, thì khăn là tấm vải dù bông cũng hàng chiến lợi phẩm bất ly thân trên lưng để ngụy trang, trên cổ là chiếc khăn rằn để tắm, thay thiệm và cả giữ ấm hoặc phủi muỗi. Tôi ôm chiếc thùng sắt cứng lạnh mỗi khi nằm nghiêng và hình dung người bạn vong niên đáng thương của tôi cũng nằm và ôm thùng như vậy mỗi khi thao thức nhớ người đàn ông tuyệt vời của mình. Không ai chia cắt họ, chỉ vì chính họ cũng thấy bỏ thì thương mà vương thì tội, thế thôi.

Anh hay một mình một xuồng trở lại chỗ vợ. Chiều tối đi, khuya quay về, sớm mai đã có mặt, như cũ. Nhưng sau mỗi lần như vậy anh không hoàn toàn như cũ được. Người mất tự tin thêm, da dẻ tái thêm, mặt mày ủ ê thêm. Các chú đứng tuổi ở cơ quan ý tứ im lặng, tránh hỏi han, mà hỏi gì bây giờ, chẳng lẽ hỏi tụi bây gặp nhau có vui không ư? Sau lưng anh các chú cũng chỉ bàn luận ngập ngừng “Gặp thì chỉ có nước ôm nhau mà khóc!” Tôi không hình dung anh khóc ra sao, hay anh ghì vợ vào ngực và lắng nghe chị khóc. Mà khóc mãi thì cũng cạn nước mắt chứ. Và không hình dung anh khóc thế nào, vì hàng ngày, nhìn nghiêng nhìn thẳng gì cũng thấy khuôn miệng ít khi động đậy khiến chung quanh anh một không khí thường trực ưu uất.

Chị ít khi sang với anh nhưng đã sang thì ở lại vài ba ngày. Một chàng trai tên Liền đứng lái chèo xuồng giúp. Chị ngồi ở sạp mũi cầm dầm, nón tai bèo tự may, sống áo tự may, màu vải tối càng tôn nước da đẹp, tóc đàn bà trẻ chảy tràn chấm eo thon. Anh săm sắn bước ra, tươi cười chạm tay mũi xuồng, níu dây buộc vô chạc cây và ngoảnh nhìn tôi nheo mắt tinh nghịch. Số là anh có ý gán ghép tôi với chàng trai tên Liền này, theo anh thì Liền cao to, tóc dợn sóng, Liền cùng lứa cùng đẳng với tôi, quá được. Tôi lại thấy anh chiếu cố Liền, chẳng qua để cho có chuyện tung hứng mỗi khi chị xuất hiện, thế thôi. Tôi không xao xuyến được ngoài cái trẻ và khỏe của anh ta. Liền thường ngồi chơi thêm một lát, luôn hỏi lại chị một lần nữa ngày về bên tiểu ban để chèo xuồng sang đón.

Những ngày phép không chính thức, chị biến tôi thành em gái. Chị bày cho mấy món gọi là bỏ túi trước khi có chồng. Trình tự nêm nếm canh chua, rau thơm cắt cỡ vừa và cho vô nồi khi tắt lửa để rau vẫn giữ được màu xanh; phải cô nước màu ra sao cho nước sệt mà không bị đắng; pha nước mắm ăn cá chiên nhớ để đường vô chén khi giã tỏi giã ớt cho hột ớt đừng bắn lên mắt; bí quyết nấu chè đậu trắng nước cốt dừa là đậu hầm nhừ trước, lột mày, rải đậu dưới đáy rồi khỏa nếp lên nấu sẽ không khét nồi chè…Giọng chị thanh, gót chân sáng, đôi mắt có đuôi, cái miệng duyên duyên và điều quan trọng nhất, chị quá vén khéo khiến đàn ông không khỏi ao ước một người vợ như vậy. Chị ngồi ở đâu thì anh ngồi choàng phía sau để làm giúp và đêm xuống, trên nền liếp sậy có những chiếc mùng san sát nhau, tôi nghe thấy họ chuyện vãn rì rầm, sụt sịt, trở mình soi đèn bắt muỗi, rồi lại rì rầm, sụt sịt.

Bỗng đến tai chúng tôi một chuyện. Chị và Liền. Đêm hôm, sạp xuồng, những lùm cây tối, những cái xẻo dân tản cư để lại hoang liêu, những mét đường gian nan bom đạn, những phút giây tâm tư… Đàn bà và trai tân, gì thì cũng là trai với gái dù là chị gái, chị đã có chồng, chị đã hai con, nhưng chị trống vắng tháng rộng năm dài. Chuyện thành động trời với những ai ưa phán xét. Các chú ở tiểu ban tôi im lặng có chủ ý hơn. Riêng anh thì lại nói nhiều lên, hươu vượn đủ thứ, khi nói thì mắt mũi bối rối xa xăm không biết mình đang nói hay đang diễn vai gì. Ngự trị không khí trục trặc như có một bức tường di động giữa anh với chúng tôi, ở đó có một ông bụt luôn ẩn nấp để bảo nhỏ rằng, đừng bàn tán làm gì kinh động, chuyện thường tình con người ấy mà!

Dĩ nhiên tay thanh niên tên Liền phải bị thuyên chuyển. Chị phải trong veo để mọi người còn kính trọng như trước, cả anh cũng phải anh hùng với thứ thương tật ghê gớm mà vẫn nguyên vẹn vợ chồng với một người vừa bị một vết mờ. Tình chị em vong niên của chúng tôi đứt gãy, đơn giản vì chị không sang chỗ tôi nữa, chỉ có anh tự đi và tự về, trong đêm. Đôi ba lần chúng tôi nhìn thấy nhau ở những cuộc hội nghị lớn, hoặc toàn Ban liên hoan tổng kết. Tôi ngỡ ngàng sau mỗi lần đứng nhìn xa xa như vậy, chị thu mình chỗ khuất, chỉ bước ra chỗ sáng khi có anh kèm sát một bên, anh muốn chị can đảm như anh giữa mọi người. Dù cố gắng thế nào, anh và chị cũng xuống dốc thê thảm, tóc cùng muối tiêu một cách tức tưởi, hai khuôn miệng không thể tươi cười, họ tối sầm như một bức tranh bị ố, chỉ còn mỗi cái khung viền vàng. Rồi chiến dịch những tháng mùa xuân năm 1975 cuốn tất cả mọi người, chạy và thở chứ không còn đi bằng xuồng như trước nữa.

Mỗi người một góc riêng tư tùy theo thang bậc giá trị mới. Sếp to nhà mặt tiền to, sếp nhỏ nhà tịch biên trong hẻm nhỏ. Chị và anh ở căn nhà hình ống trong khu gia binh của vợ con lính chế độ cũ. Tôi tép riu và độc thân lấy giường xếp và bếp cơ quan làm chỗ tạm. Mỗi khi toàn cơ quan tiệc tùng liên hoan hay các sếp to tiếp khách to, chị là tay hậu cần kiêm đầu bếp thượng thặng. Thi thoảng tôi đến khu gia binh cũ ấy, bước qua khoảnh sân nhỏ nhiều loại hoa ấy và dò xét anh chị trong cuộc sống chung không thể thối thoát như hồi hai người hai tiểu ban trong Cứ. Đến để thấy anh một mực ân cần với vợ mà tóc chị vẫn bạc phừng lên, thống khổ.

Mười năm đầu sau 1975, hai đứa con tuổi ăn học, chị và chúng nó một phòng có những khe thở giáp phòng khách. Anh phòng trong, khe thở thông với mùi lưu cữu của bếp, anh nhường và anh nhịn đây mà. Mười năm kế tiếp con lớn lên, hai đứa con gái cần một phòng độc lập, anh đưa chiếc giường cam phận của mình vô phòng của vợ. Giường của chị giường đôi, một đống gối gòn áo trắng, ấy là những lúc chị gào mà như thách thức tôi "Em nghĩ coi, chị không ôm gối thì ôm cái gì!" Chiếc giường đơn của anh một gối nằm, một cái mền nhỏ, một cây gãi lưng hàng thủ công bằng lõi dừa, mấy quyển sách, long não, dầu gió…Một thập niên nữa, các con đi lấy chồng, ở riêng, phòng cận bếp thành nơi các cháu ngoại của họ tụ tập, lỉnh kỉnh đồ chơi con trẻ. Phòng của anh chị vẫn vậy, giường to đầy gối trắng, giường nhỏ có thêm cái kệ ở đầu giường, trên đó lủ khủ thuốc men giống như bệnh viện.

Tôi rong ruổi, địa chỉ của chị và anh là nơi tôi luôn bứt rứt nhớ và muốn tìm về. Năm mươi năm kể từ khi anh chùi ngửa người vô miệng hầm và chịu đựng mảnh bom ác nghiệt, hoa trong sân nhà anh nhiều lên, cúc kim cúc tứ quý cúc đại đóa, mẫu đơn vàng đỏ trắng, hồng tỉ muội hồng cổ hồng Pháp, phong lan và địa lan… Anh bình thản như một ông từ, duy áo sống thì không nâu sồng chi cả. Tóc chị trắng cước, một cái búi nhỏ làm duyên trên ót, quần áo lụa cũng trắng nốt. Biết tôi quan tâm nhất cái phòng, chị kéo tới bên cửa rồi bật đèn thật sáng. Chiếc giường nhỏ thành kho chứa các thứ gối, giường lớn hai táp-nuy đầy đủ đèn đọc, những chồng sách và mọi thứ. Đập vào mắt tôi hai cái gối nằm và hai chiếc gối ôm theo nết của chị, rất trắng và rất căng. Nhìn qua cũng biết anh nằm phía nào trên chiếc giường chồng vợ đó, bởi táp-nuy phía ấy có những chai, những tuýp, những thứ thuốc chung thân với anh.

Cảm ơn những chiếc gối đã giúp người bạn vong niên của tôi trở thành phi thường. Chị của tôi, chị không tì vết gì cả đừng bận bịu lương tâm, chị như một trái gòn treo mình trong gió rồi rụng xuống, tận hiến cho đời một món quà trắng phau, kỳ diệu.

Thanh Đa, tháng 11/2016.

Dạ Ngân